Avrupa · bölge
Balkan ülkeleri ve Moldova ile bağlantılı işlerde özel araştırma
14 kaynakSon gözden geçirme: 7 dakika okuma
Sekiz Balkan ülkesi ve Moldova için hazırlanan özel araştırma, her devletin firma defterini, kadastrosunu ve meslek kuralını ayrı okur; Ankara'nın oradaki temsilciliklerini de not eder. Şirket, mülk ve kişi konularında bulgular ülke ülke ayrılır ve kaynaklarıyla yazılı rapora geçer.
Sekiz ülke, sekiz ayrı düzen
Balkanlar Türkiye'den bakıldığında yakın ve tanıdık bir bölge; aile, mülk ve ticaret bağları bu yakınlığın içinden geçiyor. Yakınlık bir yanılgıyı da beraberinde getirebiliyor: bölgedeki işlerin tek bir düzen içinde yürüyeceği düşüncesi. Gerçekte her ülkenin şirket sicili, tapu kaydı ve dedektifliğe dair kuralı ayrı; bazı ülkelerde düzenleme bölgeden bölgeye bile değişiyor.
Bu sayfa sekiz ülkeyi ayrı başlıklarda ele alıyor. Her başlıkta, araştırmanın o ülkede hangi kayda dayanabileceği, Türkiye'nin hangi temsilciliklerinin bulunduğu ve yerinde bir adım gerektiğinde nelerin göz önünde tutulacağı yer alıyor. Kosova ve Kuzey Makedonya için yalnız idari kurumlar ve kayıtlar anlatılıyor.
Hırvatistan
Hırvat mevzuatında özel dedektiflerin kendi yasası var: işletmeye faaliyet izni, dedektife ruhsat MUP'tan, yani İçişleri'nden çıkıyor; arada bir de meslek sınavı duruyor. Hırvatistan'da bir kapı önüne gitmek konuşulursa bu üçlü çerçeve önünüze konur.
Kayıt tarafında Hırvatistan'ın Mahkeme Sicili bir kuruluş arama uygulaması sunuyor; tapu ve kadastro için de ortak bir bilgi sistemi kamuya açık bir uygulama olarak çalışıyor. Dalmaçya kıyısında satılık bir ev ya da Zagreb'de bir firma söz konusuysa, ilandaki ya da teklifteki bilgiler bu iki kaynakla karşılaştırılır. Türkiye'nin temsilciliği Zagreb Büyükelçiliği; kişisel verilerde yetkili kurum AZOP.
Bosna-Hersek
Bosna-Hersek'te dedektifliğe dair düzenleme ülke düzeyinde değil, entite ve bölge düzeyinde yapılıyor. Örneğin Brčko'nun yasasında ajansa izni, dedektife ruhsatı Brčko polisi veriyor; hem ajansın sahibinden hem çalışandan Bosna-Hersek pasaportu bekleniyor. Yasanın dikkat çeken bir maddesi daha var: dedektif ancak gönüllü konuşan insanlardan bilgi alabiliyor, ses kaydı ve dinleme aygıtı ise ona kapalı. Saraybosna'daki bir iş ile Banja Luka'daki bir iş bu yüzden aynı kurala bağlanmaz; önce entite belirlenir.
Ankara'nın Bosna-Hersek'te üç temsilciliği var: başkent Saraybosna'daki büyükelçiliğe ek olarak Mostar'da ve Banja Luka'da birer başkonsolosluk. Bir aile ya da miras meselesinde Türkiye'de kullanılacak bir belge için başvurulacak yer, kişinin yaşadığı kente göre bu üçünden biri olur; rapor bunu ilgili kişinin adresiyle birlikte not eder.
Sırbistan
Belgrad'ın yasası sıkı: dedektif lisansını İçişleri Bakanlığı veriyor ve kişiden Sırp yurttaşlığı, Sırbistan'da kayıtlı ikametgâh, üniversite diploması, güvenlik soruşturması, sağlık raporu ve sınav bekleniyor. Bir dedektiflik şirketinin APR'ye işlenmesi ve maaş bordrosunda iki dedektif göstermesi şart; lisans beş yılda yenileniyor. Yabancı birinin bu kalıba girmesi zor; Sırbistan'daki bir kapı için verilecek karar bu tablodan çıkar.
Kayıt tarafı ise oldukça zengin. İş Sicilleri Ajansı APR, şirketler ve esnafın yanında mali tablolar, rehinler, iflas masaları ve gerçek lehtarlar için ayrı siciller tutuyor ve her birinde veri arama bölümü bulunuyor. Sırbistan'daki bir tedarikçinin mali tablosu ve malvarlığı üzerinde rehin bulunup bulunmadığı, anlaşma öncesinde bakılabilecek somut bilgilerdir. Türkiye'nin temsilcilikleri Belgrad Büyükelçiliği ve Yeni Pazar Başkonsolosluğu; kişisel verilerde yetkili kurum Kamu Bilgileri ve Kişisel Verilerin Korunması Komiserliği.
Karadağ
Podgoritsa da mesleği kendi kurallarıyla çevirmiş durumda; sahaya dair her konu bu kuralların bugünkü hâli araştırılarak açılır. Budva ya da Kotor körfezinde bir daire, Bar'da bir otel yatırımı söz konusuysa, satıcının ya da müteahhidin Türkiye'deki izleri ve elinize tutuşturulan evrakın kendi içinde tutarlı olup olmadığı dosyanın göbeğini oluşturur.
Bu tür bir teklifte satıcıdan firmanın Karadağ'daki kaydını gösteren belgeyi istemek ilk somut adımdır. Belgedeki kayıt numarası, adres ve yönetici adları, firmanın internet sitesi ve ilanlarıyla karşılaştırılır; yönetim kadrosunda Türk pasaportlu biri varsa onun Türkiye'deki ticari geçmişi de dosyaya alınır. Proje henüz inşaat aşamasındaysa, broşürdeki görsellerin başka projelerde kullanılıp kullanılmadığı da aranır.
Türkiye'nin temsilciliği Podgoritsa Büyükelçiliği. Kişisel veriler ve bilgiye erişim konusunda yetkili kurum Kişisel Verilerin Korunması ve Bilgiye Serbest Erişim Ajansı.
Kuzey Makedonya
Üsküp de dedektifliği lisansa bağlı bir meslek olarak görüyor; bir adresi gidip görmek gerekirse önce bu lisans düzeninin ne izin verdiği konuşulur. Bu ülkeye uzanan işlerde Türkiye ayağı çoğu zaman belirleyici olur: iki ülke arasında süren mülk ve miras ilişkileri, Türkiye'de kurulmuş şirketlerle yapılan ticaret.
Ad yazımı ayrı bir dikkat ister. Kuzey Makedonya'da resmî belgeler Kiril alfabesiyle düzenlenebiliyor; aynı kişinin adı Türkiye'deki nüfus kaydında Latin harfleriyle, oradaki belgede Kiril harfleriyle ve İngilizce bir yazışmada üçüncü bir biçimde geçebilir. Araştırma kişiyi her yazım biçimiyle arar ve raporda hangi belgenin hangi yazımı kullandığını gösterir.
Türkiye'nin temsilciliği Üsküp Büyükelçiliği; kişisel verilerde yetkili kurum Kişisel Verilerin Korunması Ajansı. Üsküp'teki bir mirasçıya ya da ortağa ulaşılması gerektiğinde, Türkiye'de kullanılacak belgeler için bu temsilcilik başvuru yeri olur.
Kosova
Priştine'de hükümetin 2023 sonunda kamuoyuna açtığı özel güvenlik taslağı seksen dört sayfa; dedektiflik sözcüğü bu sayfaların hiçbirinde geçmiyor. Kosova'ya dokunan bir dosya bu yüzden baştan sona evrak ve kayıt üzerine kurulur, genel hukuk ve veri koruma sınırının içinde kalır.
Kosova'da şirketler İşletme Tescil Ajansı ARBK'da, taşınmazlar Kadastro Ajansı'nda kayıtlı. Prizren ya da Priştine'de bir ortaklık ya da mülk alımı konuşuluyorsa, karşı tarafın gösterdiği tescil ve kadastro belgeleri bu iki kurumun kayıtlarıyla karşılaştırılır. Ankara'nın Kosova büyükelçiliği başkentte, güneydeki Prizren'de de ayrıca başkonsolosluğu açık; veri tarafında AIP yetkili.
Moldova
Kişinev'de dedektiflik ile koruma işi aynı lisans çatısı altında anılıyor; sahaya dair bir ihtiyaç doğarsa bu çatının ne gerektirdiği açıklanır. Ankara iki yerde temsil ediliyor: başkentte bir büyükelçilik, Gagauz Özerk Bölgesi'nin yönetim merkezi Komrat'ta bir başkonsolosluk. Özerk bölgedeki bir iş ortağı ya da mirasçı söz konusu olduğunda, Türkiye'de kullanılacak belgeler için Komrat'taki temsilcilik daha yakın bir seçenektir.
Kayıt tarafında tüzel kişileri ve kadastroyu Kamu Hizmetleri Ajansı tutuyor. Komrat'ta ya da Kişinev'de bir firma ya da mülk söz konusuysa, kayıt bu kurumun düzenine göre aranır. Kişisel verilerde yetkili kurum Kişisel Verilerin Korunması Ulusal Merkezi.
Balkan dosyasının Türkiye yarısı
Balkan ülkelerinden birine uzanan işlerin çoğunda Türkiye ayağı ağırlık taşır. Bir ortağın Türkiye'deki şirketleri, bir satıcının Türkiye'de yayımlanmış ilanları, bir mirasçının Türkiye'deki son adresi ve kişilerin internette bıraktığı izler, oradaki kayıtlarla birlikte okunduğunda tablo tamamlanır.
Rapor her ülke için ayrı başlık kullanır ve her bilginin hangi kaynaktan, hangi tarihte alındığını yazar. Böylece bir Sırbistan kaydı ile bir Bosna-Hersek belgesi birbirine karışmaz ve raporu kullanacak kişi ya da kurum her bulgunun dayanağını görür.
Balkanlar için sorular ve cevaplar
Sırbistan'daki bir tedarikçinin mali durumu Türkiye'den incelenebilir mi?
İncelenebilir. Sırbistan'ın İş Sicilleri Ajansı şirket kaydının yanında mali tablolar, rehinler ve iflas masaları için ayrı siciller tutuyor. Tedarikçinin son mali tablosu ve varlıkları üzerinde rehin bulunup bulunmadığı bu kayıtlardan görülür. Rapor bu bilgileri size gelen teklifle yan yana koyar.
Bosna-Hersek'te araştırma neden bölgeye göre değişiyor?
Ülke iki entite ve bir özel bölgeden oluşuyor ve meslek kuralı da bu parçalara dağılmış durumda. Brčko'da yasa dedektifi gönüllü konuşanlarla ve kayıt cihazı kullanmadan çalışmaya bağlıyor; Sırp Cumhuriyeti'nin ise ayrı bir yasası bulunuyor. Bu yüzden işin hangi bölgede olduğu baştan belirlenir ve plan buna göre kurulur.
Kosova'daki bir ortaklık teklifinde karşı tarafın şirketi nasıl kontrol edilir?
Kosova İşletme Tescil Ajansı'nın kayıtlarıyla kontrol edilir. Karşı tarafın gösterdiği tescil belgesi bu kayıtlarla karşılaştırılır; şirketin unvanı, adresi, yöneticileri ve faaliyet alanı incelenir, teklifte anlatılan işle uyuşup uyuşmadığına bakılır. Ortağın Türkiye'deki ticari geçmişi de dosyaya eklenir. Böylece ortaklık sözleşmesine hangi güvencenin yazılacağı daha net görülür.
Hırvatistan kıyısında satılık bir ev için ilan nasıl doğrulanır?
İlandaki adres ve tapu bilgisi Hırvatistan'ın tapu ve kadastro ortak bilgi sistemiyle karşılaştırılır. Satıcı bir firmaysa Mahkeme Sicili'ndeki kaydına da bakılır. İlan fotoğraflarının başka ilanlarda kullanılıp kullanılmadığı görsel aramayla kontrol edilir. Kapora gönderilmeden önce bu bulgular raporda bir arada sunulur.
Moldova'da Gagauz Özerk Bölgesi'ndeki bir iş için hangi temsilciliğe başvurulur?
Türkiye'nin Komrat'ta bir başkonsolosluğu bulunuyor; özerk bölgedeki belge ve konsolosluk işlemleri için bu temsilcilik akla gelir. Kişinev Büyükelçiliği ise ülke genelindeki işlemlerin merkezi. Hangi işlemin hangi temsilcilikte yapılacağı başvurudan önce temsilciliğin kendi sayfasından teyit edilir ve raporda not edilir.
Kuzey Makedonya'da yaşayan bir mirasçıya Türkiye'den ulaşılabilir mi?
Ulaşma yolu önce Türkiye'deki aile kayıtlarıyla kurulur: mirasçının tam adı, doğum tarihi ve bilinen son adresi netleştirilir. Kişinin açık kaynaklardaki izleri ve Türkiye'deki akrabalarının bildikleri bu bilgiyi tamamlar. Mirasçıyla temas kurulduğunda Türkiye'de kullanılacak belgeler için Üsküp Büyükelçiliği'ne başvurulacağı raporda belirtilir.
Arnavutluk'ta arsa satın alırken satıcının belgesi nasıl kontrol edilir?
Satıcının gösterdiği tapu ya da kadastro belgesindeki bilgiler, taşınmazların kaydını tutan Devlet Kadastro Ajansı'nın düzeniyle karşılaştırılır. Satıcı bir şirketse şirketin kaydı ve Türkiye'deki geçmişi de incelenir. Belgenin aslının bir hukukçuya okutulması önerisi ve belgedeki adların Arnavutça yazımları raporda ayrıca yer alır.
Avrupa sayfaları
Kaynakça
- 1.Zakon.hr — Hırvatistan özel dedektifler yasası
- 2.gov.hr — dedektiflik işleri
- 3.Sudski registar — Hırvatistan kuruluş arama
- 4.OSS — Hırvatistan tapu ve kadastro ortak bilgi sistemi
- 5.Paragraf.ba — Brčko Bölgesi koruma ajansları ve özel dedektiflik yasası
- 6.Paragraf.rs — Sırbistan dedektiflik faaliyeti yasası
- 7.APR — Sırbistan İş Sicilleri Ajansı
- 8.Kosova hükümeti — özel güvenlik hizmetleri taslağı, Aralık 2023
- 9.ARBK — Kosova İşletme Tescil Ajansı
- 10.KCA — Kosova Kadastro Ajansı
- 11.ASHK — Arnavutluk Devlet Kadastro Ajansı
- 12.ASP — Moldova Kamu Hizmetleri Ajansı
- 13.T.C. Dışişleri Bakanlığı — Saraybosna, Banja Luka, Mostar, Belgrad, Yeni Pazar, Podgoritsa, Üsküp, Tiran, Priştine, Prizren, Kişinev, Komrat, Zagreb temsilcilikleri
- 14.Veri koruma kurumları: AZOP, Poverenik, AZLP (Karadağ), AZLP (Kuzey Makedonya), IDP, AIP, CNPDCP
Ön görüşme talep edin
Balkanlar ile bağlantılı işinizin hangi kısmının yurt dışında, hangisinin Türkiye'de olduğunu ön görüşmede birlikte ayırıyoruz.
