Dedektif tutmadan önce sorulması gereken sorular

Kısa cevap

Türkiye'de özel dedektiflik için bir meslek sicili yok. "Kayıtlı" olup olmadığını sorgulayabileceğiniz bir liste bulunmuyor.

Bu, doğrulama sorumluluğunu hizmeti alana bırakıyor. Aşağıdaki sorular bunun için; hiçbiri rahatsız edici değil ve hepsinin cevabı olması gerekiyor.

On soru

1. Hangi yöntemleri kullanacaksınız?

Yazılı cevap istenebilir. Yöntem belirsizse kapsam da belirsiz demektir.

2. Yapmadıklarınız neler?

En belirleyici soru. Sınırı bilen bir yer, onu yazıya dökmekten çekinmiyor.

Telefon dinleme, mesaj okuma, konum sorgulama, banka ve tapu kaydı çıkarma gibi işlemlerin yapılmadığının açıkça söylenmesi beklenir. Bu işlemleri yapabileceğini söyleyen bir yer, suç teşkil eden bir fiili vaat ediyor.

3. Sözleşme yapıyor musunuz?

Kapsam, süre, ücret ve saklama süresi yazılı olmalı.

4. Kapsam tam olarak ne?

Neyin araştırılacağı kadar neyin araştırılmayacağı da yazılı olmalı. Kapsam dışı kalan bir talep varsa bu baştan söylenmeli.

5. Süre ne kadar?

Kesin bir gün verilemez ama bir aralık verilebilir. "Ne kadar sürerse" cevabı, maliyetin de belirsiz olduğu anlamına geliyor.

6. Ücret hangi kalemlerden oluşuyor?

Süre, kaç kişinin görev alacağı, şehir ve raporun kapsamı ayrı ayrı görünmeli.

7. Sonuç çıkmazsa ne oluyor?

Sonuç garanti edilemez. Önemli olan, bu durumda ne olacağının sözleşmede yazılı olması.

8. Rapor kime teslim ediliyor?

Size ya da vekilinize. Üçüncü bir kişiye verilmesi için yazılı talebiniz gerekmeli.

9. Kayıtlar ne kadar süre saklanıyor?

Saklama süresi yazılı olmalı ve süre dolduğunda kayıtların silinmesi beklenir.

10. Ticaret unvanınız ve sicil bilginiz nedir?

Ticaret sicili kaydı kamuya açık ve sorgulanabilir. Bu, hizmetin kalitesini göstermiyor ama muhatabın kim olduğunu gösteriyor.

Cevaplardan ne anlaşılır

Cevapların neden o anlama geldiği

Tablodaki dört satırın her birinin arkasında somut bir sebep var.

"Yazılı olarak veriliyor" neden iyi bir işaret. Yazıya geçen bir cevap, iş sırasında aynı soru tekrar sorulduğunda değişemiyor. Sözlü bir cevabın iki taraf tarafından farklı hatırlanması, uyuşmazlıkların en sık çıkış noktası.

"Duruma göre değişir" neden tek başına yetmiyor. Bazı sorular gerçekten dosyaya bağlı — süre bunlardan biri. Ama neyin değiştiğini ve neye göre değiştiğini söylemeyen bir cevap, soruyu cevaplamıyor. "Adresin bulunduğu yere ve gözlem tekrarına göre değişir" bir cevap; "duruma göre" değil.

"Her şeyi yaparız" neden uyarı. Bu cümle sınırın bilinmediğini ya da önemsenmediğini gösteriyor. Sınırı bilen bir yer, ilk görüşmede neyi yapmayacağını söylemekten çekinmiyor — çünkü o sınır hizmeti alanı da koruyor.

Soru geçiştirildiğinde ne oluyor. Cevapsız bırakılan bir soru, iş başladıktan sonra tekrar gündeme geliyor ve o noktada pazarlık gücü tamamen değişmiş oluyor. Sözleşme imzalanmadan önce sorulan bir soru ücretsiz; sonra sorulan aynı soru ek kalem.

Soruları hangi sırayla sormalı

Sıra, cevapların birbirini açtığı yönde ilerliyor.

Önce yöntem, sonra kapsam. Hangi yöntemlerin kullanılacağı bilinmeden kapsam konuşulamıyor: kapsam, yöntemin izin verdiği şeylerden kuruluyor. Ters sırada sorulduğunda kapsam konuşuluyor, sonra bir bölümünün yapılamayacağı anlaşılıyor.

Sonra süre ve ücret. İkisi de kapsamın sonucu. Kapsam belirlenmeden verilen bir süre ya da rakam, sonradan değişmeye açık kalıyor.

En son rapor ve saklama. Bunlar çalışma bittikten sonrasını ilgilendiriyor ama görüşmede sorulması gerekiyor; iş bittikten sonra sorulduğunda pazarlık gücü tamamen değişmiş oluyor.

Sözleşmenin hangi başlıkları taşıması gerektiği ayrı bir konu; bu listedeki sorular o başlıkların sözlü karşılığı ve ayrıntısı teklif ile sözleşme yazısında.

Not almak neden işe yarıyor

Görüşmede söylenenleri not almak, sonradan teklifle karşılaştırmayı mümkün kılıyor.

Karşılaştırma iki soruyu cevaplıyor: söylenen bir şey teklifte yazılı mı, ve teklifte görüşmede hiç konuşulmamış bir kalem var mı. İkincisi daha sık çıkıyor ve genellikle kapsamın sonradan genişletildiğini gösteriyor.

Not almanın karşı taraf için de bir karşılığı var: söylediğini yazıya geçen biriyle konuşan taraf, daha dikkatli konuşuyor.

Kendi tarafınızdan hazırlanacaklar

İlk görüşmenin verimli geçmesi için şunlar yardımcı oluyor:

• Ne öğrenmek istediğiniz, tek cümleyle
• Elinizde hâlihazırda ne olduğu
• Bu bilginin ne için kullanılacağı (dava, karar, kendi bilginiz)
• Varsa süre kısıtı

Son madde özellikle önemli: bilginin bir dava için kullanılacağı biliniyorsa kapsam ona göre kurulabiliyor ve gereksiz iş yapılmıyor.

Görüşme sonrası: teklifin okunması

Sorular cevaplandıktan sonra gelen teklif, cevapların yazıya geçmiş hâli olmalı. Okurken bakılacak üç şey var.

Cevaplarla teklif örtüşüyor mu. Görüşmede söylenen bir şey teklifte yoksa, sözlü kalmış demektir. Kapsam dışı başlığı özellikle sık kayboluyor.

Kalemler ayrışmış mı. Tek bir toplam rakam, neyin karşılığında ne ödendiğini görünmez kılıyor. Süre uzadığında ne olacağı da ancak kalemler ayrıysa okunabiliyor.

Süre bir aralık mı, yoksa "ne kadar sürerse" mi. İkincisi maliyetin de belirsiz olduğu anlamına geliyor.

Teklifte anlaşılmayan bir kalem varsa sormak, imzadan sonra sormaktan ucuz: imza öncesinde açıklama ücretsiz, sonrasında aynı konu ek kalem olarak dönüyor.

Cevap alınamayan bir soru ne anlama geliyor

Bu listedeki soruların hiçbiri ticari sır değil ve hiçbiri cevaplanamayacak kadar karmaşık değil.

Bir soru geçiştirildiğinde iki ihtimal var: cevap bilinmiyor ya da cevap söylenmek istenmiyor. İkisi de aynı sonuca çıkıyor — o konu iş sırasında tekrar gündeme gelecek ve o noktada elinizde yazılı bir dayanak olmayacak.

Cevap vermekten çekinen bir yerle çalışmamak, bir tercih değil; sorulardan alınan asıl bilgi bu.

Özet

Sicil olmadığı için doğrulama size kalıyor — ama doğrulanabilecek şeyler var ve sormak bir şey kaybettirmiyor.

En çok şey söyleyen soru, neyin yapılmadığını soran soru.